Chaos, Orde en Machtspolitiek: HCSS Strategische Monitor 2025

De wereld is in transitie, en de EU moet zich aanpassen. De nieuwste HCSS trendanalyse “Chaos, Orde en Machtspolitiek” benadrukt: strategische autonomie, het vergoten van de defensiecapaciteit en samenwerking met het mondiale zuiden zijn cruciaal.

De Strategische Monitor ziet een aantal uitdagingen waar snel op moet worden geacteerd:

• De Russische hybride aanvallen op Europa zijn in 2024 ruim verdubbeld ten opzichte van het jaar ervoor. De Strategische Monitor constateert een directe relatie met de escalatie van de spanningen tussen NAVO-landen en Rusland. Iedere keer als in de ogen van Rusland een rode lijn wordt overschreden, zoals de inzet van lange afstandswapens, wordt gereageerd met hybride operaties tegen Europese NAVO-landen.
• Als gevolg van de oorlogseconomie dreigt voor Rusland ‘overstretch’. De inflatie en rente lopen op, de roebel daalt in waarde en de civiele sector van de economie wordt steeds harder geraakt. Ineenstorting van Rusland is denkbaar, maar is op korte termijn niet waarschijnlijk. Wel is de toenemende economische druk van invloed op het moment waarop Rusland ontvankelijker wordt voor een staakt-het-vuren en een deal ten gunste van Oekraïne.
• De strijd tussen de VS en China is harder geworden, en zal onder president Trump verder verharden. Opmerkelijk is dat Amerika economisch wint, maar China technologisch de nummer 1 wordt. China verkeert in economisch zwaar weer, maar dat wil niet zeggen dat dit land niet Amerika en West-Europa technologisch voorbijstreeft en de winnaar kan worden van de vierde industriële (data) revolutie.
• De vooruitzichten voor de EU zijn matig. Vooral als gevolg van de hoge energieprijzen holt de concurrentiepositie achteruit ten opzichte van China en Amerika. Strategische autonomie is onhaalbaar. De EU kan zich tot een geopolitieke speler ontwikkelen, mits de aanbevelingen van bijvoorbeeld het rapport-Draghi worden uitgevoerd, Europa zorg gaat dragen voor haar eigen veiligheid en het “America First”-beleid van president Trump wordt gepareerd.
• De veelbesproken geopolitieke blokvorming moet worden genuanceerd. Economische ontkoppeling tussen de blokken, zo constateert de Strategische Monitor, is ondenkbaar vanwege de grote economische mondiale verwevenheid.  Alleen het Westerse blok wordt door belangen en waarden verbonden, hoewel dit bedreigd wordt door Trump’s “America First”-politiek. De steeds meer door China gedomineerde BRICS-samenwerking is beperkt en vooral gericht tegen de Amerikaanse dominantie. Dat geldt ook voor niet-gebonden landen van de Global South, die zich meer op India richten. Mits de EU en Amerika de gelederen gesloten houden, kunnen deze samenwerkingen worden gepareerd.
• Of dat laatste lukt is afhankelijk van de eenheid van de Westerse wereld. Binnen het Westerse blok staan liberale waarden en de eenheid op het spel als gevolg van de opkomst van radicaal rechtse partijen. Mede daardoor verzwakt het Amerikaanse leiderschap. Wereldwijd is sprake van een verdere democratische terugval en het eroderen van de liberale wereldorde waardoor het aantal gelijkgestemde landen afneemt. Als deze trends zich voorzetten, is het denkbaar dat de EU ten opzichte van de rest van de wereld verzwakt en zijn welvaart en veiligheid moeilijker kan beschermen.

Authors

Frank Bekkers - Director of the Security Program at HCSS

Rob de Wijk -  Founder of HCSS

Jesse Kommandeur - Strategic Analyst at HCSS

Ron Stoop - Strategic Analyst at HCSS